Illustraties. De beelden in deze gids zijn gemaakt op basis van de echte locatie. Het zijn geen foto’s. Details kunnen afwijken van wat u ter plaatse ziet.

Het zuidpoolcontinent

Wetenschap en onderzoeksstations

Welke onderzoeken lopen op Antarctica? Ontdek waar de stations liggen, wie er 's zomers en 's winters verblijft en hoe mensen, voedsel en brandstof er geraken.

Delen: WhatsApp

Waarom onderzoekers naar Antarctica trekken

Een onderzoeker in poolkleding knielt op het ijs naast meetinstrumenten.
Een onderzoeker in poolkleding knielt op het ijs naast meetinstrumenten.

Antarctica verenigt omstandigheden die u nergens anders samen aantreft. Er ligt het oudste en dikste ijs op aarde, de lucht is bijzonder droog en zuiver en de winternacht duurt maanden. Organismen leven er in extreme kou en grote delen van het continent zijn nauwelijks rechtstreeks door mensen beïnvloed.

Volgens het Antarcticaverdrag staat het continent ten dienste van de wetenschap. Landen die er aanzienlijk onderzoek verrichten, kunnen deelnemen aan de besluitvorming. Meer daarover leest u bij Het Antarcticaverdrag.

In 2017 telde COMNAP, de raad van nationale Antarctische programma's, 40 stations die het hele jaar open waren en 36 installaties voor de zomer. Samen werden ze door 29 landen beheerd. Kampen en schuilplaatsen zijn daarin niet meegeteld.

Wat wetenschappers er onderzoeken

Een cilindervormige ijskern op een werkbank in het laboratorium.
Een cilindervormige ijskern op een werkbank in het laboratorium.

Weerstations, ballonnen en meetinstrumenten registreren temperatuur, wind, ozon en de samenstelling van de lucht. Sommige metingen lopen sinds het Internationaal Geofysisch Jaar in 1957 en behoren tot de langste meetreeksen op het zuidelijk halfrond.

IJskernen zijn cilinders waarin honderdduizenden jaren oude luchtbellen bewaard zijn. Op Dome C boorde het Europese EPICA-project tot 3.270 meter diep. De kernen bevatten ongeveer 800.000 jaar klimaatgeschiedenis. Meer daarover leest u bij Het ijs van Antarctica.

De koude, droge lucht van de hoogvlakte en de lange poolnacht scheppen gunstige omstandigheden voor de Zuidpooltelescoop en de neutrinodetector IceCube in het ijs. Bij Licht en hemel op Antarctica ontdekt u hoe die observatoria werken.

Biologen bestuderen pinguïns, zeehonden, krill en micro-organismen in het ijs en de onderliggende meren. Gesteenten en fossielen tonen dat Antarctica ooit bossen droeg en samen met Zuid-Amerika, Afrika, India en Australië deel uitmaakte van het supercontinent Gondwana.

Meteorieten op het ijs

Een donkere meteoriet op een oppervlak van blauw ijs.
Een donkere meteoriet op een oppervlak van blauw ijs.

Nergens zijn zoveel meteorieten gevonden als op Antarctica. Ze vallen overal op aarde, maar een donkere steen valt op het ijs al van ver op. De bewegende ijskap transporteert de stenen en brengt ze samen in zones met blauw ijs bij het Transantarctisch Gebergte, waar de wind de sneeuw wegblaast.

Het Amerikaanse programma ANSMET speurt sinds 1976 elke zuidelijke zomer naar meteorieten en verzamelde al meer dan 23.000 exemplaren. Japanse, Chinese, Europese en andere teams vonden er nog duizenden. Het merendeel van de wereldwijd gecatalogiseerde meteorieten werd op Antarctica gevonden.

Sommige stenen komen van de maan of van Mars. ALH A81005, de eerste meteoriet die als maansteen werd herkend, werd gevonden in de Allan Hills. Ook de Marsmeteoriet ALH 84001 werd daar gevonden, in 1984. Hij haalde in 1996 het nieuws door de hypothese dat hij sporen van vroeger leven bevatte. Die interpretatie staat nog ter discussie.

De belangrijkste onderzoeksstations

Kleurrijke gebouwen van een onderzoeksstation aan de rand van een bevroren baai.
Kleurrijke gebouwen van een onderzoeksstation aan de rand van een bevroren baai.

Het Amerikaanse McMurdo op Rosseiland is sinds 1956 uitgegroeid tot het grootste station. Het heeft een haven, landingsbanen, laboratoria en werkplaatsen. In de zomer verblijven er tot ongeveer duizend mensen, in de winter 150 tot 200. Van hieruit worden het Zuidpoolstation en kampen in het binnenland bevoorraad.

Amundsen-Scott ligt op de geografische Zuidpool op 2.835 meter hoogte. Het ijs eronder schuift ongeveer tien meter per jaar op. Het verhoogde stationsgebouw uit 2008 biedt in de zomer plaats aan zowat 150 mensen, in de winter aan ongeveer vijftig.

Het Russische station Vostok opende op 16 december 1957 op de Oost-Antarctische hoogvlakte, ongeveer 3.500 meter boven de zeespiegel en boven het gelijknamige meer onder het ijs. In 1983 werd hier met een thermometer −89,2 °C gemeten, het kouderecord dat u terugvindt bij Klimaat van Antarctica.

Het Frans-Italiaanse Concordia op Dome C ligt op 3.233 meter hoogte en is sinds 2005 het hele jaar bemand. Door de afzondering kan de Europese ruimtevaartorganisatie er onderzoeken hoe mensen reageren op langdurige missies, zoals een toekomstige reis naar Mars.

Bij het schiereiland ligt op Adelaide-eiland Rothera, de voornaamste basis van de British Antarctic Survey, met een landingsbaan en een kade. Op Koning George-eiland staat Comandante Ferraz. Aan dat station is een afzonderlijke pagina gewijd.

Esperanza en Villa Las Estrellas: gezinnen op het ijs

Rode huizen in een kleine Antarctische nederzetting met een school en een kapel.
Rode huizen in een kleine Antarctische nederzetting met een school en een kapel.

Twee stations huisvesten ook gezinnen en hebben een school. Het Argentijnse Esperanza uit 1953 ligt aan Hope Bay, op de punt van het schiereiland. Militairen verblijven er met hun gezin. Hier werd op 7 januari 1978 Emilio Marcos Palma geboren, het eerste kind dat op het Antarctische vasteland ter wereld kwam.

Het Chileense Villa Las Estrellas opende in 1984 naast de basis Presidente Eduardo Frei Montalva op Koning George-eiland. Er staan woningen, een school, een postkantoor en een kapel. Tussen 1978 en 1985 werden op Antarctica minstens elf kinderen geboren, allemaal in Esperanza of Villa Las Estrellas.

Koning George-eiland is het drukste deel van de regio. Naast Frei en Comandante Ferraz vindt u er onder meer het Argentijnse Carlini, het Russische Bellingshausen, het Uruguayaanse Artigas, het Poolse Arctowski, het Chinese Grote Muurstation en het Koreaanse King Sejong.

Hoeveel mensen verblijven er in de zomer en in de winter?

Mensen in rode poolkleding stappen uit een vliegtuig op een ijsbaan.
Mensen in rode poolkleding stappen uit een vliegtuig op een ijsbaan.

Antarctica heeft geen inheemse bevolking of vaste bewoners. Naast wetenschappers verblijven er koks, artsen, mecaniciens, elektriciens, piloten, zeelieden en technici die het onderzoek mogelijk maken.

De Australische regering komt op basis van COMNAP-gegevens voor de stations op het vasteland en de nabije eilanden samen uit op ongeveer 4.400 mensen in de zomer en 1.100 in de winter. De Verenigde Staten, Argentinië en Chili hebben er de grootste teams.

Veel mensen blijven in de zomer maar enkele weken. Wie overwintert, heeft doorgaans een contract van ongeveer een jaar en komt aan vóór de laatste vliegtuigen en schepen aan het einde van de zomer vertrekken.

Hoe het is om er te overwinteren

Een verlicht station staat afgezonderd op de donkere, bevroren hoogvlakte.
Een verlicht station staat afgezonderd op de donkere, bevroren hoogvlakte.

In het binnenland zijn er maandenlang geen geregelde vluchten. Het Zuidpoolstation krijgt doorgaans tussen februari en oktober geen vliegtuigen. De zon blijft er ongeveer zes maanden onder de horizon, zoals u leest bij Licht en hemel op Antarctica.

Wie overwintert, neemt vaak verschillende taken op. De teams volgen een vast dagritme, eten samen en hebben een fitnessruimte en een bibliotheek. Bijna alle stations vieren rond 21 juni midwinter met een gezamenlijk feestmaal.

De stationsartsen zijn erop voorbereid zelfstandig te werken. Iedereen krijgt vóór vertrek een medische keuring. Duisternis, kou en afzondering hebben invloed op slaap en stemming. Ook ruimtevaartorganisaties volgen dit onderzoek.

Hoe personeel en voorraden Antarctica bereiken

Een ijsbreker lost containers aan de rand van een ijsplaat.
Een ijsbreker lost containers aan de rand van een ijsplaat.

De meeste brandstof, levensmiddelen, onderdelen en bouwmaterialen komen in de zomer per schip. IJsbrekers banen een weg door het zee-ijs en het lossen kan dagen duren. Afval gaat de andere kant uit. Volgens de afspraken van het Protocol van Madrid wordt bijna alles weer van het continent afgevoerd.

Personeel vliegt meestal vanuit Christchurch in Nieuw-Zeeland, Hobart in Australië, Punta Arenas in Chili of Kaapstad in Zuid-Afrika. Er zijn landingsbanen op blauw ijs, op samengedrukte sneeuw en soms op grind, zoals in Rothera en op de Chileense basis Frei.

Voor het binnenland worden vliegtuigen op ski's en konvooien met trekkers ingezet. Tussen McMurdo en de Zuidpool ligt ongeveer 1.600 kilometer ijs. Trekkers slepen er sleden met brandstof en vracht overheen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel onderzoeksstations zijn er op Antarctica?

In 2017 telde COMNAP 40 stations die het hele jaar openbleven en 36 installaties die alleen in de zomer werkten. Ze werden beheerd door 29 landen. Kampen en schuilplaatsen zijn niet meegeteld.

Wat is het grootste onderzoeksstation op Antarctica?

Het Amerikaanse station McMurdo op Rosseiland. In de zomer verblijven er tot ongeveer duizend mensen, in de winter 150 tot 200.

Staat er een onderzoeksstation op de Zuidpool?

Ja. Het Amerikaanse Amundsen-Scott is er sinds 1956 op de geografische Zuidpool, op 2.835 meter hoogte. Het telt in de zomer tot ongeveer 150 mensen en in de winter een vijftigtal.

Is er ooit iemand op Antarctica geboren?

Ja. Tussen 1978 en 1985 werden op de Argentijnse en Chileense bases minstens elf kinderen geboren. De eerste was Emilio Marcos Palma, op 7 januari 1978 in Esperanza.

Zijn er dorpen op Antarctica?

In twee nederzettingen wonen gezinnen en is er een school. Esperanza ligt aan de punt van het schiereiland. Het Chileense Villa Las Estrellas ligt naast de basis Frei op Koning George-eiland.

Waarom worden er op Antarctica zoveel meteorieten gevonden?

Donkere stenen zijn op ijs goed te zien. Bovendien brengt de bewegende ijskap ze samen in zones met blauw ijs, waar de wind de sneeuw wegblaast. Het merendeel van de wereldwijd gecatalogiseerde meteorieten werd er gevonden.

Wat onderzoeken wetenschappers op Antarctica?

Onder meer weer en klimaat, de atmosfeer, ijs en het vroegere klimaat, de Zuidelijke Oceaan, dieren en micro-organismen, gesteenten, fossielen en meteorieten. Met telescopen en deeltjesdetectoren bestuderen ze ook het heelal.

Hoe worden de Antarctische stations bevoorraad?

Zware vracht komt in de zomer per schip door het zee-ijs. Mensen komen meestal met het vliegtuig. Vliegtuigen op ski's en konvooien van trekkers bevoorraden het binnenland.

Hoe verloopt de winter in een Antarctisch onderzoeksstation?

Kleine teams blijven maandenlang afgezonderd. In het binnenland zijn er geen geregelde vluchten en op hoge breedte verdwijnt de zon. Een vast ritme, gezamenlijke maaltijden en tradities zoals het midwinterdiner geven houvast.

Hoe kun je in een Antarctisch onderzoeksstation werken?

De nationale Antarctische programma's werven onderzoekers en ondersteunend personeel aan, onder wie koks, artsen en technici. De voorwaarden, bijvoorbeeld voor de medische keuring, verschillen per programma.