Illustraties. De beelden in deze gids zijn gemaakt op basis van de echte locatie. Het zijn geen foto’s. Details kunnen afwijken van wat u ter plaatse ziet.

De aarde en toerisme

Het zonnestelsel

Bekijk waar de planeten vandaag staan, vergelijk hun grootte op schaal en volg de planetoïdengordel, Pluto en de reis van de Voyagers richting de Oortwolk.

Delen: WhatsApp

Waar staan de planeten vandaag?

Zo ziet het zonnestelsel er van bovenaf uit, met de planeten op hun positie van vandaag. Om alles in beeld te brengen, zijn de afstanden verkleind. Jupiter staat vijf keer zo ver van de zon als de aarde.

De grootte van de planeten op schaal

Alle planeten zijn op dezelfde schaal getekend. Van de zon links past alleen de rand op het scherm. Er zouden ongeveer 1,3 miljoen aardbollen in passen. Tik op een planeet voor meer informatie.

Van de zon tot de Oortwolk

Elk streepje op de schaal ligt 10 keer verder van de zon dan het vorige. Alleen zo passen de aarde en de Oortwolk op hetzelfde scherm. Een astronomische eenheid (AE) is de afstand van de aarde tot de zon. Tik op een punt voor meer informatie.

Uw toestel berekent de posities met de gemiddelde baanelementen van JPL (E. M. Standish). De afgeronde planeetgegevens komen uit de Planetary Fact Sheet van NASA. Gegevens over Voyager zijn afkomstig van NASA/JPL.

De zon en de acht planeten

De acht planeten van Mercurius tot Neptunus, niet op schaal.
De acht planeten van Mercurius tot Neptunus, niet op schaal.

De zon bevat 99,8% van alle massa in het zonnestelsel. De planeten, manen, planetoïden en kometen delen de resterende 0,2%. Zonlicht bereikt de aarde in ongeveer acht minuten en twintig seconden.

De vier binnenste planeten, Mercurius, Venus, de aarde en Mars, zijn klein en rotsachtig. De vier buitenste zijn reuzen. Jupiter en Saturnus zijn vooral gasreuzen, Uranus en Neptunus ijsreuzen. Alle planeten draaien in dezelfde richting en bijna in hetzelfde vlak rond de zon. Ze ontstonden zo'n 4,6 miljard jaar geleden uit dezelfde schijf van gas en stof.

De planetoïdengordel

Mars, de rode planeet, ligt net voor de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter.
Mars, de rode planeet, ligt net voor de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter.

Tussen Mars en Jupiter ligt de planetoïdengordel met miljoenen rotsachtige overblijfselen uit de vorming van de planeten. Door de zwaartekracht van Jupiter konden ze niet tot één planeet samengroeien.

De gordel is grotendeels leeg. Alle objecten samen hebben minder dan 5% van de massa van de maan. De onderlinge afstand is vaak meer dan een miljoen kilometer. Sondes kunnen erdoorheen zonder tussen rotsen te moeten laveren. Het grootste object is de dwergplaneet Ceres, ongeveer 940 kilometer in doorsnede.

Jupiter als ‘beschermer’

Met een kleine telescoop ziet u Jupiter en zijn vier grootste manen.
Met een kleine telescoop ziet u Jupiter en zijn vier grootste manen.

Jupiter heeft ruim dubbel zoveel massa als alle andere planeten samen. Zijn zwaartekracht verandert de baan van vele kometen en planetoïden. Sommige worden uit het zonnestelsel geslingerd, andere vallen op Jupiter. In 1994 sloegen brokstukken van komeet Shoemaker-Levy 9 in en lieten donkere vlekken groter dan de aarde achter.

Daarom wordt Jupiter soms de beschermer van de aarde genoemd. Astronomen wijzen erop dat dezelfde zwaartekracht objecten ook onze kant op kan sturen. Wat het totale effect is, wordt nog onderzocht.

Voorbij Neptunus, de Kuipergordel en Pluto

New Horizons fotografeerde in 2015 het heldere, hartvormige gebied op Pluto.
New Horizons fotografeerde in 2015 het heldere, hartvormige gebied op Pluto.

Voorbij Neptunus begint de Kuipergordel, een ring van ijzige objecten op dertig tot vijftig keer de afstand tussen de aarde en de zon. Daar bevindt zich Pluto, in 1930 ontdekt op het Lowell Observatory in Flagstaff in de Verenigde Staten.

In 2006 bepaalde de Internationale Astronomische Unie dat een planeet de omgeving van haar baan moet hebben schoongeveegd. Pluto deelt die ruimte met veel andere objecten en kreeg de classificatie dwergplaneet. In 2015 vloog New Horizons langs Pluto en fotografeerde er een hartvormig ijsgebied.

De Oortwolk en de Voyagersondes

Vallende sterren kunnen ontstaan uit stofkorrels die kometen uit de Kuipergordel en de Oortwolk hebben achtergelaten.
Vallende sterren kunnen ontstaan uit stofkorrels die kometen uit de Kuipergordel en de Oortwolk hebben achtergelaten.

Ver voorbij Pluto ligt vermoedelijk een enorme schil van ijzige komeetkernen rond het zonnestelsel, op ongeveer duizend tot honderdduizend keer de afstand van de aarde tot de zon. Deze Oortwolk is nooit rechtstreeks waargenomen. Astronomen leiden haar bestaan af uit banen van kometen die pas na duizenden jaren terugkeren.

Voyager 1 en Voyager 2 vertrokken in 1977. Ze hebben de invloedssfeer van de zonnewind verlaten en reizen door de interstellaire ruimte. Op 18 november 2026 bereikt Voyager 1 een afstand van één lichtdag van de aarde. Een signaal doet er dan 24 uur over. Toch zou de sonde nog zo'n driehonderd jaar nodig hebben om de binnenrand van de Oortwolk te bereiken en ongeveer dertigduizend jaar om ze te doorkruisen.

In welke richting kijkt u?

In welke richting kijkt u?

De zon, de maan en de planeten volgen ongeveer dezelfde hemelstrook rond de ecliptica, omdat de planeten vrijwel in hetzelfde vlak om de zon draaien. In België en elders ten noorden van de Kreeftskeerkring bereikt die strook haar hoogste punt aan de zuidkant van de hemel. Ten zuiden van de Steenbokskeerkring, bijvoorbeeld in Buenos Aires en Sydney, kijkt u naar het noorden. Tussen de keerkringen kan de strook hoog boven uw hoofd lopen.

De hoogte wisselt ook met de seizoenen, tegengesteld aan die van de zon. In de winter staat de zon laag en komen de volle maan en planeten die de hele nacht te zien zijn hoog. In de zomer blijven die lager.

Het zonnestelsel aan de hemel op reis

Venus en Jupiter zijn de helderste planeten aan de hemel en met het blote oog zichtbaar.
Venus en Jupiter zijn de helderste planeten aan de hemel en met het blote oog zichtbaar.

Vijf planeten zijn met het blote oog zichtbaar. Dat zijn Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Na de maan is Venus het helderste punt aan de nachtelijke hemel. Ze verschijnt als morgen- of avondster. Met een kleine telescoop ziet u de ringen van Saturnus en de vier grootste manen van Jupiter.

Een droge, donkere hemel ver van stadslicht werkt het best. De Elquivallei en de Atacamawoestijn in Chili hebben sterrenwachten die bezoekers ontvangen. Op Hawaï kunt u de Mauna Kea op, waar enkele van de grootste telescopen ter wereld staan.

Waarnemen hangt af van het weer. Bij bewolking kunnen sterrenwachten een sessie annuleren. Wat u in de telescoop ziet verandert met het seizoen en de maanfase.

Waar kunt u dit onderweg zien?

Plaatsen uit de gids die bij dit onderwerp passen. Tik op een plaats om de pagina te openen.

Sterrenwachten die u kunt bezoeken

Observatorio Cerro Mamalluca
Vicuña, Chili

Observatorio Cerro Mamalluca

Observatorio del Pangue
Vicuña, Chili

Observatorio del Pangue

Mauna Kea
Hilo, Verenigde Staten

Mauna Kea

Lowell Observatory
Flagstaff, Verenigde Staten

Lowell Observatory

Royal Observatory Greenwich
Londen, Verenigd Koninkrijk

Royal Observatory Greenwich

Observatório do Pico dos Dias
Brazópolis, Brazilië

Observatório do Pico dos Dias

Musea en ruimtevaartcentra

Kennedy Space Center Visitor Complex
Titusville, Verenigde Staten

Kennedy Space Center Visitor Complex

Space Center Houston
Houston, Verenigde Staten

Space Center Houston

Museu Nacional do Ar e do Espaço
Washington, D.C., Verenigde Staten

Museu Nacional do Ar e do Espaço

Cité de l'espace
Toulouse, Frankrijk

Cité de l'espace

Een donkere hemel om planeten te zien

Vale do Elqui
Chili

Vale do Elqui

San Pedro de Atacama
Chili

San Pedro de Atacama

Alto Paraíso de Goiás
Brazilië

Alto Paraíso de Goiás

Tekapo
Nieuw-Zeeland

Tekapo

Ilha do Havaí (Big Island)
Verenigde Staten

Ilha do Havaí (Big Island)

Céu escuro do Atacama
San Pedro de Atacama, Chili

Céu escuro do Atacama

Céu escuro de Tekapo
Tekapo, Nieuw-Zeeland

Céu escuro de Tekapo

Céu escuro do Vale do Elqui
Vicuña, Chili

Céu escuro do Vale do Elqui

Veelgestelde vragen

Hoeveel planeten telt het zonnestelsel?

Acht. Mercurius, Venus, de aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Pluto is sinds 2006 een dwergplaneet.

Waarom geldt Pluto niet meer als planeet?

In 2006 bepaalde de Internationale Astronomische Unie dat een planeet haar baanomgeving moet hebben vrijgemaakt. Pluto deelt die omgeving met vele andere objecten in de Kuipergordel en geldt daarom als dwergplaneet.

Wat is de planetoïdengordel?

Het gebied tussen Mars en Jupiter met miljoenen rotsachtige overblijfselen uit de vorming van de planeten. Samen hebben ze minder dan 5% van de massa van de maan.

Beschermt Jupiter de aarde?

Gedeeltelijk. De zwaartekracht van Jupiter leidt veel kometen en planetoïden om, maar kan ook objecten naar de aarde sturen. Astronomen onderzoeken nog welk effect overheerst.

Wat is de grootste planeet van het zonnestelsel?

Jupiter, met een diameter van ongeveer 143.000 kilometer. De aarde zou er in volume meer dan 1.300 keer in passen.

Wat is de Oortwolk?

Een vermoedelijke enorme schil van ijzige komeetkernen rond het zonnestelsel, ver voorbij Pluto. Daar komen langperiodieke kometen vandaan. De wolk is nooit rechtstreeks waargenomen.

Hoelang doet zonlicht erover om de aarde te bereiken?

Ongeveer acht minuten en twintig seconden. Tot Neptunus doet licht er iets meer dan vier uur over.

Welke planeten ziet u met het blote oog?

Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Venus is de helderste. Jupiter en Saturnus kunnen gedurende een groot deel van het jaar 's nachts hoog aan de hemel staan.