Illustraties. De beelden in deze gids zijn gemaakt op basis van de echte locatie. Het zijn geen foto’s. Details kunnen afwijken van wat u ter plaatse ziet.

De aarde en toerisme

De Melkweg en het heelal

Van de Poolster tot het Zuiderkruis en de Magelhaense Wolken: ontdek welke hemel u vanaf de aarde ziet en waar onze planeet zich in de Melkweg bevindt.

Delen: WhatsApp

Wat kunt u hier aan de hemel zien?

Gaat nooit onderKomt op en gaat onderNooit zichtbaar

    De plaats van de aarde in het heelal

    De tekeningen zijn niet op schaal. De werkelijke afstanden zijn te groot om op één scherm te passen.

    De zichtbare hemel wordt berekend met de breedtegraad van de plaats en de declinatie van elk hemellichaam, vergelijkbaar met zijn breedtegraad aan de hemel. De maanden geven aan wanneer het zicht vroeg op de avond het best is.

    De Melkweg

    Rond het midden van het jaar is het centrum van de Melkweg goed zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond.
    Rond het midden van het jaar is het centrum van de Melkweg goed zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond.

    De Melkweg is ons sterrenstelsel. Zijn schijf van honderden miljarden sterren, gas en stof is ongeveer 100.000 lichtjaar breed. Vanuit die schijf kijken we langs het vlak ervan. Op donkere nachten zien we daardoor een lichte band aan de hemel.

    De oude Grieken herkenden in de lichte band een spoor van melk van de godin Hera. In veel talen verwijst de naam van ons sterrenstelsel nog naar dat verhaal.

    Waar staat de zon?

    De zon bevindt zich in een van de armen van de Melkweg, op ongeveer 26.000 lichtjaar van het centrum.
    De zon bevindt zich in een van de armen van de Melkweg, op ongeveer 26.000 lichtjaar van het centrum.

    De zon bevindt zich in de Orionarm, een kleinere arm van de Melkweg, op ongeveer 26.000 lichtjaar van het centrum. Ze beweegt met zo'n 800.000 kilometer per uur rond dat centrum. Eén omloop duurt ongeveer 230 miljoen jaar.

    Het centrum van de Melkweg ligt in de richting van het sterrenbeeld Boogschutter. Daar bevindt zich een zwart gat met ongeveer vier miljoen keer de massa van de zon. In die richting ziet u ook het heldere deel van de band dat vaak op foto's verschijnt.

    Naburige sterrenstelsels

    De Magelhaense Wolken zijn twee naburige sterrenstelsels aan de zuidelijke hemel.
    De Magelhaense Wolken zijn twee naburige sterrenstelsels aan de zuidelijke hemel.

    De Melkweg behoort tot de Lokale Groep, die tientallen sterrenstelsels omvat. De twee Magelhaense Wolken lijken vanaf de aarde op losse wolkjes en zijn vooral aan de zuidelijke hemel goed te zien. Europese zeevaarders beschreven ze in de 16de eeuw.

    De grootste buur is het Andromedastelsel, op ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar. Het is een van de verste objecten die u zonder kijker kunt zien. Andromeda en de Melkweg naderen elkaar. Of ze over enkele miljarden jaren zullen versmelten, blijft onzeker.

    De hemel op het noordelijk en zuidelijk halfrond

    Het Zuiderkruis helpt u de zuidelijke hemelpool te vinden.
    Het Zuiderkruis helpt u de zuidelijke hemelpool te vinden.

    Uw breedtegraad bepaalt welke sterren u ziet. Naar het zuiden toe komt de zuidelijke hemelpool hoger en blijven sterren eromheen de hele nacht boven de horizon. Naar het noorden toe staat de Poolster juist hoger. Vanuit België kunt u haar het hele jaar zien.

    Het Zuiderkruis is een herkenningspunt aan de zuidelijke hemel. Op het noordelijk halfrond kunt u het slechts tot ongeveer 25 graden noorderbreedte zien, laag boven de horizon. Vanuit België blijft het onder de horizon.

    Op de evenaar liggen beide hemelpolen op de horizon. In de loop van het jaar kunt u er sterren van beide hemelhelften zien.

    De sterrenbeelden door het jaar heen

    De Grote Beer verandert in de loop van het jaar van stand aan de noordelijke hemel.
    De Grote Beer verandert in de loop van het jaar van stand aan de noordelijke hemel.

    Doordat de aarde rond de zon draait, verandert de avondhemel met de maanden. Van december tot februari ziet u Orion met de drie gordelsterren. Van juni tot augustus is aan de zuidelijke hemel de Schorpioen opvallend, dicht bij het heldere centrum van de Melkweg.

    Kies voor foto's van de Melkweg een heldere nacht rond nieuwe maan, ver van stadslicht. Controleer vooraf wanneer het deel dat u wilt fotograferen boven de horizon staat.

    Op reis voor een donkere hemel

    Ver van de stadslichten worden duizenden sterren zichtbaar.
    Ver van de stadslichten worden duizenden sterren zichtbaar.

    Stadslicht overstraalt de meeste sterren. Veel stadsbewoners hebben de Melkweg daardoor nog nooit gezien. Er bestaan erkende donkertegebieden die de nachtelijke hemel tegen lichtvervuiling beschermen.

    De Chileense Elquivallei kreeg in 2015 het eerste internationale Dark Sky Sanctuary en heeft sterrenwachten die bezoekers ontvangen. De streek rond Tekapo in Nieuw-Zeeland is een donkertereservaat. Flagstaff in de Verenigde Staten was de eerste erkende Dark Sky City.

    Kies een avond rond nieuwe maan. Geef uw ogen ongeveer twintig minuten om aan het donker te wennen en gebruik zo nodig gedimd rood licht op uw telefoon.

    Ook in een donkertegebied hebt u een heldere hemel nodig. Fel maanlicht, bewolking en het tijdstip waarop de Melkweg hoog genoeg staat, bepalen mee wat u ziet.

    Waar kunt u dit onderweg zien?

    Plaatsen uit de gids die bij dit onderwerp passen. Tik op een plaats om de pagina te openen.

    Zuidelijk halfrond, met de Melkweg, het Zuiderkruis en de Magelhaense Wolken

    San Pedro de Atacama
    Chili

    San Pedro de Atacama

    Vale do Elqui
    Chili

    Vale do Elqui

    Salar de Uyuni
    Bolivia

    Salar de Uyuni

    Tekapo
    Nieuw-Zeeland

    Tekapo

    Alto Paraíso de Goiás
    Brazilië

    Alto Paraíso de Goiás

    Jalapão
    Brazilië

    Jalapão

    Lençóis Maranhenses
    Brazilië

    Lençóis Maranhenses

    Céu escuro do Atacama
    San Pedro de Atacama, Chili

    Céu escuro do Atacama

    Céu escuro de Tekapo
    Tekapo, Nieuw-Zeeland

    Céu escuro de Tekapo

    Céu escuro do Vale do Elqui
    Vicuña, Chili

    Céu escuro do Vale do Elqui

    Noordelijk halfrond, met de Grote Beer en de Poolster

    Ilha do Havaí (Big Island)
    Verenigde Staten

    Ilha do Havaí (Big Island)

    Tenerife
    Spanje

    Tenerife

    Flagstaff
    Verenigde Staten

    Flagstaff

    Abisko
    Zweden

    Abisko

    Beide sterrenhemels aan de evenaar

    Macapá
    Brazilië

    Macapá

    Marco Zero do Equador
    Macapá, Brazilië

    Marco Zero do Equador

    Ecuador
    Land

    Ecuador

    Veelgestelde vragen

    Wat is de Melkweg?

    Het is ons sterrenstelsel, met honderden miljarden sterren in een schijf van ongeveer 100.000 lichtjaar breed. Van binnenuit zien we die schijf als een lichte band aan de hemel.

    Waar komt de naam Melkweg vandaan?

    De oude Grieken herkenden in de lichte band een spoor van melk uit het verhaal van de godin Hera. Die verwijzing naar melk leeft voort in de naam van het sterrenstelsel.

    Waar bevindt de aarde zich in de Melkweg?

    Samen met de zon bevindt de aarde zich in de Orionarm, ongeveer 26.000 lichtjaar van het galactisch centrum. Een omloop van de zon rond dat centrum duurt ongeveer 230 miljoen jaar.

    Kan ik de Melkweg met het blote oog zien?

    Ja. Op een heldere, donkere nacht zonder storend maanlicht ziet u ver van de stad een witachtige band door de hemel lopen.

    Is het Zuiderkruis ook op het noordelijk halfrond te zien?

    Dicht bij de evenaar wel, tot ongeveer 25 graden noorderbreedte. Op Hawaï ziet u het bijvoorbeeld laag boven de horizon. Vanuit België en het grootste deel van de Verenigde Staten komt het niet op.

    Wat zijn de Magelhaense Wolken?

    Het zijn twee kleine sterrenstelsels in de buurt van de Melkweg. Aan de zuidelijke hemel lijken ze op kleine losse wolkjes. Hun Europese naam verwijst naar de zeevaarder Ferdinand Magellaan.