Illustraties. De beelden in deze gids zijn gemaakt op basis van de echte locatie. Het zijn geen foto’s. Details kunnen afwijken van wat u ter plaatse ziet.

De aarde en toerisme

De seizoenen en de middernachtzon

Waarom hebben we seizoenen, hoeveel uren daglicht heeft een plaats door het jaar en waar gaat de zon 's zomers niet onder en komt ze 's winters niet op?

Delen: WhatsApp

De stand van de aardas door het jaar heen

De aardas helt 23,4° en wijst steeds in dezelfde richting in de ruimte. In de loop van het jaar helt afwisselend het zuidelijk en het noordelijk halfrond meer naar de zon.

    Hoeveel uren daglicht zijn er door het jaar heen?

    De gekozen breedtegraadOp de evenaar: het hele jaar door ongeveer 12 uur daglicht

    Bestemmingen voor de middernachtzon en de poolnacht

      De data gelden voor vlak terrein en voor een zonneschijf die volledig boven of onder de einder staat. Bergen en schemering beïnvloeden wat u ziet. Zelfs midden in de poolnacht kan het rond de middag nog enkele uren schemeren.

      Uw toestel berekent de zonnestand met de vereenvoudigde formules uit de Nautische Almanak en houdt rekening met de breking van het licht in de atmosfeer. De tijden kunnen enkele minuten afwijken.

      Waarom zijn er seizoenen?

      Bloeiende kersenbomen kondigen op het noordelijk halfrond de lente aan. Op het zuidelijk halfrond is het dan herfst.
      Bloeiende kersenbomen kondigen op het noordelijk halfrond de lente aan. Op het zuidelijk halfrond is het dan herfst.

      De afstand tot de zon veroorzaakt de seizoenen niet. Begin januari staat de aarde zelfs het dichtst bij de zon, midden in onze winter. De seizoenen ontstaan doordat de aardas 23,4 graden helt.

      De aardas blijft tijdens de omloop vrijwel naar hetzelfde punt in de ruimte wijzen. Daardoor helt het zuidelijk halfrond een deel van het jaar naar de zon toe. Het zonlicht valt er rechter in en de dagen duren langer. Een halfjaar later is het noordelijk halfrond aan de beurt en wisselen de seizoenen om.

      Zonnewendes en nachteveningen

      Bij oude monumenten staan stenen op één lijn met de zonsopkomst bij een zonnewende.
      Bij oude monumenten staan stenen op één lijn met de zonsopkomst bij een zonnewende.

      Bij de zonnewendes in juni en december staat de zon loodrecht boven een van de keerkringen. Het ene halfrond kent dan zijn langste dag van het jaar, het andere zijn kortste. Bij ons begint de astronomische zomer met de junizonnewende en de winter met de decemberzonnewende.

      Bij de nachteveningen in maart en september staat de zon loodrecht boven de evenaar. Dag en nacht duren dan bijna overal ongeveer even lang. In België begint in maart de astronomische lente en in september de herfst. De precieze datum kan van jaar tot jaar een dag verschillen.

      Daglengte en breedtegraad

      Ver van de evenaar staat de zon in de winter laag en zijn de dagen kort.
      Ver van de evenaar staat de zon in de winter laag en zijn de dagen kort.

      Aan de evenaar duurt de dag het hele jaar ongeveer twaalf uur. In Ushuaia, in het uiterste zuiden van Argentinië, is er in de zomer meer dan zeventien uur daglicht en in de winter nog iets meer dan zeven uur.

      Hoe dichter bij de polen, hoe groter het verschil. In Reykjavík op IJsland duurt de langste dag ongeveer 21 uur en de kortste maar vier uur.

      De middernachtzon en de poolnacht

      Tijdens de poolnacht blijft de zon wekenlang onder de horizon, het omgekeerde van de middernachtzon.
      Tijdens de poolnacht blijft de zon wekenlang onder de horizon, het omgekeerde van de middernachtzon.

      Ten noorden van de noordpoolcirkel, op ongeveer 66,6 graden noorderbreedte, gaat de zon op sommige zomerdagen niet onder. Dat is de middernachtzon. In het Noorse Tromsø duurt ze van half mei tot eind juli. In de winter gebeurt het omgekeerde. Tijdens de poolnacht komt de zon in Tromsø van eind november tot half januari niet op.

      Tijdens de poolnacht is het niet overal de hele dag donker. Rond de middag kan de schemering de hemel enkele uren blauw kleuren. In deze donkere periode is het noorderlicht ook gemakkelijker te zien. Op het zuidelijk halfrond komt het verschijnsel eveneens voor voorbij de zuidpoolcirkel, waar bijna alleen Antarctica ligt.

      Het juiste seizoen voor uw reis

      Op het noordelijk halfrond duurt de astronomische herfst van september tot december. Ten zuiden van de evenaar is het dan lente.
      Op het noordelijk halfrond duurt de astronomische herfst van september tot december. Ten zuiden van de evenaar is het dan lente.

      In juni en juli kunt u in het noorden van Noorwegen, Zweden en Finland de middernachtzon zien. Rovaniemi in Fins Lapland ligt aan de poolcirkel. Voor het noorderlicht loopt het donkere seizoen van september tot maart. De poolnacht valt binnen dat seizoen en hangt van de breedtegraad af.

      De lange dagen in Patagonië geven u in december en januari veel tijd om te wandelen. Op IJsland kunt u op heldere zomeravonden tot laat buiten blijven. Denk aan het verschil tussen de halfronden wanneer u uw reis plant.

      Middernachtzon en poolnacht keren jaarlijks rond dezelfde data terug. Regen en wolken kunnen de zon verbergen, maar veranderen de daglengte niet.

      Waar kunt u dit onderweg zien?

      Plaatsen uit de gids die bij dit onderwerp passen. Tik op een plaats om de pagina te openen.

      Middernachtzon

      Tromsø
      Noorwegen

      Tromsø

      Nordkapp
      Honningsvåg, Noorwegen

      Nordkapp

      Lofoten
      Noorwegen

      Lofoten

      Abisko
      Zweden

      Abisko

      Rovaniemi
      Finland

      Rovaniemi

      Sol da meia-noite em Tromsø
      Tromsø, Noorwegen

      Sol da meia-noite em Tromsø

      Sol da meia-noite no Cabo Norte
      Honningsvåg, Noorwegen

      Sol da meia-noite no Cabo Norte

      Lange zomerdagen op het noordelijk halfrond

      Reykjavík
      IJsland

      Reykjavík

      Akureyri
      IJsland

      Akureyri

      Helsinki
      Finland

      Helsinki

      Anchorage
      Verenigde Staten

      Anchorage

      Lange zomerdagen op het zuidelijk halfrond

      Ushuaia
      Argentinië

      Ushuaia

      El Calafate
      Argentinië

      El Calafate

      Punta Arenas
      Chili

      Punta Arenas

      Queenstown
      Nieuw-Zeeland

      Queenstown

      Het hele jaar door twaalf uur daglicht aan de evenaar

      Macapá
      Brazilië

      Macapá

      Marco Zero do Equador
      Macapá, Brazilië

      Marco Zero do Equador

      Ecuador
      Land

      Ecuador

      Veelgestelde vragen

      Hoe ontstaan de seizoenen?

      De aardas helt 23,4 graden. Tijdens de omloop rond de zon helt afwisselend het zuidelijk of noordelijk halfrond naar haar toe. Daar valt het zonlicht rechter in en duren de dagen langer.

      Ontstaan de seizoenen doordat de aarde verder van de zon komt?

      Nee. De aarde staat begin januari het dichtst bij de zon. Op het zuidelijk halfrond is het dan zomer en op het noordelijk halfrond winter. Het kleine verschil in afstand heeft weinig invloed op het klimaat.

      Wat is de middernachtzon?

      Dat is de zon die tijdens de zomer ook 's nachts boven de horizon blijft, ten noorden van de noordpoolcirkel of ten zuiden van de zuidpoolcirkel. In Noord-Noorwegen gebeurt dat tussen mei en juli.

      Wat is de poolnacht?

      Dat is de winterperiode bij de polen waarin de zon niet opkomt. Rond de middag kan er nog enkele uren schemerlicht zijn.

      Waar kan ik de middernachtzon zien?

      Tussen mei en juli in het noorden van Noorwegen, onder meer in Tromsø, op de Lofoten en bij de Noordkaap, en in Zweeds en Fins Lapland.

      Waarom zijn de seizoenen op beide halfronden tegengesteld?

      Wanneer het zuidelijk halfrond naar de zon helt, helt het noordelijk halfrond ervan weg, en omgekeerd. In december is het daardoor zomer op het zuidelijk halfrond en winter hier.